اختلال هویت تمامیت جسمی (Body Integrity Identity Disorder – BIID) یکی از اختلالات روانی نادر و کمتر شناخته شده است که در آن فرد تمایل شدید و اصرار دارد بخشی از بدن خود را از دست بدهد یا معلول شود، در حالی که آن بخش کاملا سالم است. این اختلال باعث ناراحتی شدید روانی میشود و فرد ممکن است حتی برای انجام عمل قطع عضو اقدام کند. در این مقاله به طور کامل به بررسی اختلال هویت تمامیت جسمی، علل، علائم، نحوه تشخیص، روشهای درمان و پیامدهای آن میپردازیم.
تعریف اختلال هویت تمامیت جسمی
اختلال هویت تمامیت جسمی یک حالت روانی است که در آن فرد حس میکند بخشی از بدنش نباید وجود داشته باشد و تمایل دارد که آن بخش قطع شود یا از کار بیفتد. این احساس با تمایل شدید به داشتن بدن ناقص یا معلول همراه است، به طوری که فرد ممکن است زندگیاش را برای رسیدن به این هدف تحت تاثیر قرار دهد. این اختلال با اختلالات بدریختی بدنی یا وسواسهای ظاهری متفاوت است؛ در BIID مشکل بیشتر بر هویت بدنی و حس نسبت به بدن استوار است، نه بر ظاهر یا نقصهای ظاهری (اگر به این موارد علاقه دارید، باید ایجاد عادات را مطالعه کنید).
علائم اختلال هویت تمامیت جسمی
علائم اختلال هویت تمامیت جسمی معمولا شامل موارد زیر است:
- احساس نارضایتی عمیق و مداوم نسبت به وجود یک عضو سالم در بدن.
- تمایل شدید به قطع یا از دست دادن آن عضو.
- اضطراب و ناراحتی شدید در صورت باقی ماندن عضو.
- تفکر مکرر و وسواس گونه درباره قطع عضو.
- تلاش برای ایجاد معلولیت یا آسیب به آن بخش از بدن (مثلاً آسیب رساندن به پا یا دست).
- تمایل به جراحیهای قطع عضو غیرضروری برای ارضای نیاز روانی.
- انزوا و مشکلات روانی ناشی از عدم درک اطرافیان نسبت به این تمایل.
- مقاومت در برابر درمانهای رواندرمانی به دلیل احساس واقعی بودن نیازشان.
علل و نظریههای مربوط به اختلال هویت تمامیت جسمی
علل دقیق اختلال هویت تمامیت جسمی هنوز کاملا مشخص نیست، اما چند نظریه مطرح شده است:
- نظریه عصبیروانشناختی: برخی پژوهشها نشان دادهاند که ممکن است در بخشهایی از مغز که مربوط به درک و شناخت بدن هستند، نقص یا عدم تطابق عملکرد وجود داشته باشد.
- نظریه روانشناختی: برخی فرض میکنند این اختلال ممکن است ناشی از مشکلات هویتی عمیق یا آسیبهای روانی دوران کودکی باشد.
- عوامل ژنتیکی و زیستی: برخی پژوهشها احتمال نقش عوامل زیستی و ژنتیکی را بررسی کردهاند، اما شواهد کافی وجود ندارد.
- تجارب شخصی: برخی بیماران گزارش دادهاند که احساس بیگانگی از عضو مورد نظر از دوران کودکی وجود داشته است.
تشخیص اختلال هویت تمامیت جسمی
تشخیص اختلال هویت تمامیت جسمی نیازمند ارزیابی دقیق روانپزشک است. معیارهای تشخیصی شامل:
- تمایل پایدار و غیرقابل انکار به قطع یا از دست دادن یک عضو سالم.
- ناراحتی شدید و اختلال قابل توجه در عملکرد فردی یا اجتماعی.
- تمایز با اختلالات دیگر مانند وسواس فکری-عملی یا اختلالات بدریختی بدنی.
- عدم وجود دلایل جسمی یا پزشکی برای قطع عضو.
تشخیص درست اهمیت زیادی دارد تا از جراحیهای غیرضروری جلوگیری شود و راهکارهای درمانی مناسب انتخاب گردد.
تفاوت اختلال هویت تمامیت جسمی با سایر اختلالات روانی
اختلال هویت تمامیت جسمی با اختلالات دیگر مانند وسواس یا اختلال بدریختی بدنی متفاوت است:
- در وسواس، نگرانیها معمولاً درباره کثیفی، آسیب دیدن یا افکار غیرمنطقی است.
- در اختلال بدریختی بدنی، فرد نارضایتی شدید از ظاهر دارد، اما تمایل به قطع عضو ندارد.
- در اختلال هویت تمامیت جسمی، مشکل اصلی ناهماهنگی شناختی در مورد وجود عضو سالم است و تمایل به قطع عضو وجود دارد.
درمان اختلال هویت تمامیت جسمی
درمان اختلال هویت تمامیت جسمی چالشبرانگیز است و هنوز روشهای اثربخش قطعی وجود ندارد، اما برخی رویکردها به شرح زیر است:
- رواندرمانی: از جمله درمانهای شناختی-رفتاری که سعی میکند به فرد کمک کند تا با تمایلهایش مقابله کند و راههای سازگاری با بدن خود را بیاموزد.
- دارودرمانی: استفاده از داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب ممکن است به کاهش علائم همراه کمک کند، ولی دارویی که مستقیما این اختلال را درمان کند وجود ندارد.
- مشاوره حمایتی: حمایت روانی و اجتماعی برای کاهش انزوا و استرس اهمیت دارد.
- جراحی: موضوع پیچیدهای است؛ در برخی موارد نادر و تحت شرایط خاص، جراحی قطع عضو انجام شده، ولی این موضوع از نظر اخلاقی و پزشکی بحثبرانگیز است.
چالشها و پیامدهای اختلال هویت تمامیت جسمی
این اختلال پیامدهای جدی برای زندگی فردی و اجتماعی دارد:
- بروز اضطراب، افسردگی و خطر خودکشی.
- تلاش برای خودآزاری یا آسیب عمدی به عضو سالم.
- مشکلات در روابط خانوادگی و اجتماعی.
- فشار روانی ناشی از عدم پذیرش اطرافیان و جامعه.
- دشواری در انتخاب راه درمان به دلیل ماهیت نادر و پیچیده اختلال.
پژوهشها و چشماندازهای آینده
با توجه به نادر بودن اختلال هویت تمامیت جسمی، تحقیقات کمتری درباره آن انجام شده است، اما تلاشها برای درک بهتر آن در حال افزایش است. مطالعات عصبی و روانشناختی جدید سعی دارند مکانیزمهای زیربنایی این اختلال را روشن کنند و روشهای درمانی مؤثرتری پیشنهاد دهند.
سخن پایانی
اختلال هویت تمامیت جسمی یکی از اختلالات روانی نادر، پیچیده و چالشبرانگیز است که نیازمند توجه تخصصی و چندجانبه است. شناخت دقیق علائم و عوامل ایجاد کننده، تشخیص صحیح و استفاده از روشهای درمانی ترکیبی میتواند به بهبود وضعیت بیماران کمک کند. به دلیل پیچیدگی و خاص بودن این اختلال، همکاری میان روانپزشکان، روانشناسان و تیمهای درمانی ضروری است.
با افزایش آگاهی جامعه و متخصصان درباره اختلال هویت تمامیت جسمی، امید است که افراد مبتلا بتوانند حمایت لازم را دریافت کرده و کیفیت زندگی بهتری داشته باشند.