آلفرد آدلر (Alfred Adler) یکی از تاثیرگذارترین روانشناسان قرن بیستم و بنیانگذار مکتب روانشناسی فردی است. آدلر بهعنوان یکی از مهمترین پیشگامان در زمینه روانشناسی و رواندرمانی، نظریات خود را در رابطه با خودآگاهی، حس تعلق و احساس برتریجویی بنیان گذاشت که تاثیرات زیادی بر توسعه روانشناسی داشت. این مقاله به بررسی زندگی، نظریات و دستاوردهای آدلر خواهد پرداخت (اگر به این موارد علاقه دارید، می توانید مقاله تفکر گروهی را مطالعه کنید).
زندگی اولیه و تحصیلات
آلفرد آدلر در ۷ فوریه ۱۸۷۰ در وین، اتریش به دنیا آمد. او دومین فرزند از هفت فرزند خانواده بود. پدرش، یک کشاورز یهودی، وضعیت مالی مناسبی داشت اما آدلر از کودکی با مشکلات سلامتی دست و پنجه نرم میکرد. در دوران کودکی، آدلر به شدت مبتلا به بیماری روماتیسم و مشکلات جسمی دیگر بود که این شرایط باعث شد که او بسیاری از فعالیتهای فیزیکی همسن و سالان خود را از دست بدهد. این وضعیت بهویژه بر رشد شخصیتی او تاثیرگذار بود.
آدلر در ابتدا تحصیلات خود را در زمینه پزشکی آغاز کرد و در سال ۱۸۹۵ از دانشگاه وین فارغالتحصیل شد. در ابتدا او بهعنوان پزشک عمومی مشغول به کار بود، اما به زودی علاقهمند به روانشناسی و تحلیل روانی شد. آدلر در ابتدا تحت تاثیر زیگموند فروید قرار گرفت و بهعنوان یکی از اعضای برجسته انجمن روانتحلیلی وین شناخته شد. با این حال، آدلر در نهایت از دیدگاههای فروید فاصله گرفت و مکتب روانشناسی فردی خود را بنیان گذاشت (اگر به این موارد علاقه دارید، می توانید مقاله کد گذاری روانی را مطالعه کنید).
توسعه نظریات و تاسیس روانشناسی فردی
آدلر برخلاف فروید که تمرکز زیادی بر میلهای جنسی و غریزهها داشت، معتقد بود که انگیزههای اجتماعی و اهداف شخصی انسانها نقش بیشتری در شکلگیری شخصیت دارند. آدلر برخلاف فروید، بر این باور بود که انسانها با آگاهی از تجربیات اجتماعی خود، میتوانند تغییراتی اساسی در زندگی خود ایجاد کنند. او اعتقاد داشت که رفتار انسان نه تنها تحت تاثیر تجربیات ناخودآگاه قرار دارد بلکه تحت تاثیر اهداف و آرزوهای فردی است که بهطور آگاهانه در زندگی دنبال میشود.
نظریه اصلی آدلر حول محور مفهوم «حس تعلق» و «حس برتریجویی» میچرخد. آدلر معتقد بود که هر فرد در تلاش است تا با احساس برتری نسبت به شرایط خود، موقعیت اجتماعی خود را بهبود بخشد. این حس برتریجویی، برخلاف آنچه که بهطور معمول در جامعه مفهومی منفی از آن برداشت میشود، برای آدلر یک نیروی انگیزشی مثبت بود که انسانها را به سمت خودتحققبخشی و پیشرفت سوق میدهد. از دیدگاه آدلر، انسانها از یک حس کمبود یا نقص اولیه رنج میبرند که این احساس میتواند بهعنوان یک نیروی انگیزشی برای تلاش در جهت تکامل فردی و اجتماعی عمل کند.
یکی از مفاهیم کلیدی در نظریه آلفرد آدلر، «عقده حقارت» است. بهطور ساده، این عقده به احساس ضعف و ناتوانی که فرد در مواجهه با مسائل زندگی تجربه میکند اشاره دارد. به عقیده آدلر، این عقده میتواند عامل انگیزشی باشد که فرد را به تلاش برای برتری سوق دهد، اما در صورتی که فرد نتواند آن را بهدرستی مدیریت کند، ممکن است منجر به مشکلات روانی مانند اضطراب و افسردگی شود. دانشگاه آدلر در مورد این روانشناس بزرگ می گوید:
Alfred Adler was a physician, psychotherapist, and the founder of Adlerian psychology, sometimes called Individual Psychology. He is considered the first community psychologist, because his work pioneered attention to community life, prevention, and population health
آلفرد آدلر یک پزشک، رواندرمانگر و بنیانگذار روانشناسی آدلری بود که گاهی اوقات روانشناسی فردی نامیده میشود. او را اولین روانشناس جامعه می دانند، زیرا کار او پیشگام توجه به زندگی اجتماعی، پیشگیری و سلامت جمعیت بود
مکتب روانشناسی فردی آدلر
مکتب روانشناسی فردی آدلر بهویژه در خصوص نقش احساس تعلق و همکاری اجتماعی در سلامت روان انسانها تأکید دارد. آدلر تاکید میکرد که انسانها موجودات اجتماعی هستند و برای رشد و شکوفایی باید در ارتباط با دیگران قرار گیرند. او بر اهمیت احساس وابستگی و تعلق به گروههای اجتماعی مانند خانواده، دوستان و جامعه تأکید میکرد.
آدلر همچنین باور داشت که انسانها دارای “احساس خودآگاهی” هستند و میتوانند برای تعیین مسیر زندگی خود تصمیمگیری کنند. به عبارت دیگر، آدلر برخلاف دیگر روانشناسان زمان خود، مانند فروید که به تاثیرات گذشته و ناخودآگاه تأکید داشت، به اراده فرد و توانایی او در تغییر مسیر زندگیاش باور داشت.
آدلر علاوه بر اینکه روی مفاهیم فردی تأکید داشت، بهویژه در حوزه درمان روانی، به مفهوم «تجزیه و تحلیل اجتماعی» پرداخته بود. او اعتقاد داشت که شرایط اجتماعی و فرهنگی میتواند بر مشکلات روانی فرد تاثیر بگذارد و بهعنوان مثال، مشکلات اقتصادی یا اجتماعی میتوانند به بروز اضطراب، افسردگی و مشکلات روانی دیگر منجر شوند.
تفاوتهای آدلر با فروید
آدلر در آغاز، همپیمان و نزدیکترین همکار زیگموند فروید بود و حتی به عضویت انجمن روانتحلیلی وین درآمد. با این حال، تفاوتهای اساسی در نظریاتشان باعث شد که این دو از یکدیگر فاصله بگیرند. فروید بر اساس تحلیلهای روانشناسی خود بر مفهوم «میل جنسی» و تاثیرات ناخودآگاه تأکید میکرد، در حالی که آدلر بهشدت بر مفهوم «حس برتریجویی» و «احساس نقص» تأکید داشت.
آدلر بر این باور بود که انسانها در جستجوی برتری هستند و این تلاش برای برتری میتواند به شکلهای مختلفی بروز کند، نه تنها در زمینههای جنسی، بلکه در تلاش برای بهبود وضعیت اجتماعی، حرفهای و حتی عاطفی. برخلاف فروید که بر اساس نظریاتش تصور میکرد انسانها تحت تاثیر غریزهها و تمایلات جنسی قرار دارند، آدلر معتقد بود که عوامل اجتماعی و فردی بهشدت بر رفتار انسانها تاثیر دارند.
تاثیرات نظریات آدلر
نظریات آدلر در روانشناسی و رواندرمانی تاثیرات گستردهای داشت. او بر ایجاد احساس «تعلق» و «همکاری» در درمان روانی تأکید میکرد و باور داشت که افراد بهویژه در گروههای اجتماعی باید برای رشد و تکامل خود کار کنند. به همین دلیل، درمانهای روانشناسی آدلر بیشتر بر کمک به فرد در جهت بهبود روابط اجتماعی و دستیابی به اهداف شخصی تأکید دارند.
مکتب روانشناسی فردی آدلر همچنین تاثیر زیادی بر درمانهای گروهی داشت. در این نوع درمانها، فرد میتواند با دیگران درگیر شود، تجربیات مشترک را به اشتراک بگذارد و از تجربیات گروهی بهعنوان یک منبع انگیزشی برای تغییر رفتار استفاده کند.
یکی دیگر از مفاهیم تاثیرگذار آدلر در روانشناسی، مفهوم “اهداف بلندمدت” بود. او معتقد بود که انسانها نه تنها تحت تاثیر تجربیات گذشته بلکه از اهداف و آرزوهای آینده نیز جهتگیری میکنند. به عبارت دیگر، افراد نه تنها بر اساس تجربیات منفی گذشته، بلکه بر اساس آرزوها و اهداف آینده خود نیز رفتار میکنند.
زندگی شخصی آدلر و مرگ
آلفرد آدلر در سال ۱۹۳۷ درگذشت. او در طول زندگی خود علاوه بر دستاوردهای علمی، بهعنوان یک معلم برجسته در زمینه روانشناسی شناخته شد و آثار او همچنان مورد توجه قرار دارند. آدلر در زمینه روانشناسی فردی تأکید زیادی بر تاثیرات اجتماعی و فرهنگی بر روان انسان داشت و این تاکید، موجب تغییرات مهمی در رویکردهای روانشناسی شد.
سخن پایانی
آلفرد آدلر یکی از روانشناسان برجستهای بود که سهم زیادی در توسعه روانشناسی مدرن داشت. نظریات او در زمینه حس برتریجویی، عقده حقارت، و اهمیت تعلق اجتماعی هنوز هم در روانشناسی و رواندرمانی مورد استفاده قرار میگیرد. آدلر با تأسیس مکتب روانشناسی فردی و تأکید بر اهمیت اراده فردی در تغییر مسیر زندگی، توانست تفکر انسانشناختی و روانشناسی را بهطور اساسی دگرگون کند. نظریات او بهویژه در زمینههای درمان گروهی، تحلیل اجتماعی و رشد فردی تاثیرات بزرگی داشت و بهعنوان یکی از پیشگامان روانشناسی در قرن بیستم شناخته میشود.